Home Omega 3 Informatie

Omega 3 Informatie

Omega 3 Informatie

Omega-3-vetzuren zijn een groep meervoudig onverzadigde vetzuren. Er is één vetzuur uit deze groep, alfa-linoleenzuur, dat onder de categorie essentiële vetzuren valt. Andere vetzuren zoals DHA en EPA in deze groep kunnen door het lichaam worden gesynthetiseerd. Om dit in voldoende mate plaats te laten vinden is het wel noodzakelijk voldoende plantaardige bronnen van alfa-linoleenzuur in het dieet op te nemen. Aan omega-3-vetzuren worden positieve eigenschappen toegeschreven in het voorkomen van hart- en vaatziekten, artritis en depressies. Omega-3-vetzuren verlagen hetcholesterolgehalte in het bloed en zijn onder meer van belang voor de oogfunctie en de hersenstofwisseling.

Inhoud

[verbergen]

[bewerken]Naamgeving

Chemische structuur van alfa-linoleenzuur (ALA), een essentieel omega-3-vetzuur (18:3Δ9c,12c,15c). Hoewel biochemici vanaf decarbonylgroep tellen (blauwe nummering), tellen fysiologen vanaf het omega (ω)-koolstofatoom (rode nummering). Merk op dat vanaf het omega-einde (diagram rechts), de eerste dubbele binding als de derde koolstof-koolstofbinding komt, vandaar de naam omega-3.

De belangrijkste omega-3-vetzuren voor het (menselijke) lichaam zijn:

In het bovenstaande overzicht betekent n-3 dat het om een omega-3-vetzuur gaat. Het getal voor de dubbele punt geeft aan hoeveelkoolstofatomen de vetzuurketen bevat. Het getal na de dubbele punt geeft het aantal dubbele bindingen aan. Ook staat tussen haakjes de meest gebruikelijke Engelse afkorting vermeld. De naam "Omega-3" (ook "n-3", "ω-3") komt van het feit dat de eerste dubbele binding in de (meervoudig) onverzadigde vetzuurketen bij de derde C-C-binding ligt (vanaf het omega-einde gezien). Omega (ω) is de laatste letter van het Griekse alfabet en geeft het einde van de vetzuurketen aan (vanuit de carboxylgroep (–COOH) gezien). Het koolstofatoom van de –COOH groep aan het andere uiteinde wordt het delta (δ)-atoom genoemd.

[bewerken]Ruimtelijke configuratie

Alle dubbele bindingen zijn in de cis-configuratie, dat wil zeggen dat de twee waterstofatomen aan dezelfde kant van de dubbele binding staan, zoals in vrijwel alle natuurlijke oliën. Ruimtelijk gezien zijn omega-3-vetzuren gekromd, omdat iedere cis-dubbele binding een knik in de koolstofketen veroorzaakt. Deze configuratie verklaart een groot aantal biologische verschijnselen die in de dubbelelipidenlaag van het celmembraan en andere membranen worden gezien. De vloeibaarheid van het celmembraan wordt grotendeels bepaald door het gehalte aan meervoudig onverzadigde vetzuren in het membraan. Het functioneren van receptoren en andere membraanproteïnen wordt sterk bepaald door de vloeibaarheid van het celmembraan.

[bewerken]Essentieel voor de mens

Strikt genomen is van de omega-3-vetzuren alleen alfa-linoleenzuur essentieel. Dat wil zeggen dat dit vetzuur, net als vitamines (uitgezonderd vitamine D), niet door de mens zelf gemaakt kan worden en via de voeding binnengekregen moeten worden. De andere omega-3-vetzuren kunnen door het lichaam uit alfa-linoleenzuur worden gemaakt. Daarvoor is wel noodzakelijk dat diverse enzymen in het lichaam in voldoende mate beschikbaar zijn en dat deze enzymen niet voor andere doeleinden gebruikt worden. Onderzoek wijst uit dat de omzetting bij vrijwel alle mensen voldoende efficiënt is indien er voldoende alfa-linoleenzuur in de voeding aanwezig is en de overmaat aan linolzuur niet te groot is (± 4× zoveel linolzuur als alfa-linoleenzuur).[1][2] Voor mensen die in hun dieet weinig plantaardige bronnen van alfa-linoleenzuur opnemen, is het ook essentieel om wat EPA en DHA in de voeding op te nemen. Behalve voor het maken van EPA en DHA heeft ALA voor het lichaam geen functie.

[bewerken]Gezondheidseffecten

[bewerken]Hart en vaatstelsel

De Inuit (ook bekend onder de naam Eskimo's) consumeren grote hoeveelheden omega-3-vetzuren uit vette vis. Zij blijken een verhoogd HDL-cholesterolgehalte te hebben en een verlaagdtriglyceridengehalte. Er zijn diverse wetenschappelijke onderzoeken die tot de conclusie komen dat visoliesupplementen (die EPA en DHA bevatten) het ongunstige LDL-cholesterol en de triglyceridengehaltes verlagen. Niettemin verscheen in maart 2006 in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift British Medical Journal een meta-analyse van studies in de periode tussen 2002 en 2006. Daarbij kwamen de onderzoekers tot de conclusie dat omega-3-vetzuren geen duidelijk effect hebben op totale sterfte, op cardiovasculaire aandoeningen en op kanker.[3]

Deze studie was vollediger dan de andere, vergelijkbare studies. De bevindingen waren "op het randje" en kunnen een mogelijk belangrijk gezondheidseffect verbergen dat nog niet statistisch significant is.

Deze conclusie staat in schril contrast met een ander review-artikel uit 2006, waar Wang et al. 842 artikelen op het gebied van primaire en secundaire preventie heeft bekeken.[4] De conclusie was dat een verhoogde consumptie van de omega-3-vetzuren EPA en DHA, via vis en/of via voedingssupplementen, zowel de algehele sterfte, het optreden van een hartinfarct en plotselinge hartdood verminderde. Van belang was verder dat geen of slechts zeer weinig complicaties optraden. Ook een onderzoek van de Mayo Clinic bevestigt de beschermende invloed van omega-3-vetzuur op het hart.[5]

Er moet gewaarschuwd worden voor observationele studies in deze context. In observationele studies worden mensen gevolgd die een bepaald product wel of niet nemen. Dit is echter zeer gevoelig voor selectie van gezondheidsbewuste personen. Mensen die gewillig een placebo nemen in gerandomiseerde studies, hebben ook een veel lagere sterfte dan mensen die dat niet doen.

In diverse epidemiologische onderzoeken wordt een verband gelegd tussen de inname van omega-3-vetzuren en een gezondheidsbeschermend effect. Omega-3-vetzuren werken vooral antithrombotisch en kunnen het risico op hart- en vaatziekten verminderen, aangezien de volgende werkingen zijn aangetoond:

[bewerken]Eicosanoïdenstofwisseling

Eicosanoïden zijn hormoonachtige stoffen die het lichaam gebruikt om allerlei lichaamsfuncties te reguleren. Er zijn drie vetzuren die het lichaam gebruikt om eicosanoïden te produceren: de omega-6-vetzuren dihomo-gammalinoleenzuur en arachidonzuur, en het omega-3-vetzuur EPA (eicosapentaeenzuur). EPA dient als grondstof voor de prostaglandinen, leukotriënen, thromboxanen enisoprostanen. Behalve isoprostanen worden al deze stoffen geproduceerd onder invloed van enzymen. Door consumptie van EPA wordt de productie van prostaglandinen beïnvloed. De productie van het ontstekingsbevorderende en celgroeistimulerende prostaglandine E2 (uit arachidonzuur) wordt geremd, terwijl de productie van prostaglandine E3 uit EPA toeneemt. Een toename van de productie van prostaglandine E3 met een factor 5 tot 10 is beschreven na gebruik van visolie. Deze veranderde verhouding tussen de geproduceerde prostaglandinen heeft gevolgen voor alle reacties waarbij prostaglandinen betrokken zijn. Men gaat er overigens van uit dat de werking van EPA zowel berust op effecten in de prostaglandinenhuishouding als op andere effecten, zoals veranderingen in de aanmaak van andere stoffen als interleukine 1 alfa, interleukine 6, TNF-alfa en het cyclo-oxygenase 2 (COX-2)-enzym. Eveneens kan de productie van prostacyclinen, met een stollingremmende en vaatvernauwende werking toenemen. Een zeer goed overzicht van biochemische effecten van omega-3-vetzuren is gepubliceerd door Suzanne Larsson en collega's.[6]

[bewerken]Resolvines

Recent is een nieuwe klasse, door aspirine getriggerde, bioactieve lipiden ontdekt, die waarschijnlijk deels verantwoordelijk is voor de anti-inflammatoire werking van visolie. Resolvines worden door enzymen uit omega-3-vetzuren geproduceerd.[7] Het belangrijkste resolvine is resolvine E1 gedoopt. Menselijk resolvine E1 remt de migratie van ontstekingscellen naar de plaats van ontsteking en voorkomt tevens dat andere ontstekingcellen worden geactiveerd. Resolvines kunnen mogelijk ook de recent gebleken negatieve bijwerkingen van COX-2-remmende medicijnen verklaren. Deze groep medicijnen is ontworpen om ontstekingen te remmen, maar blijkt negatieve bijwerkingen te hebben op het cardiovasculaire systeem. COX-2 is betrokken bij de aanmaak van resolvine E1 en remming van dit COX-2 enzym blokkeert mogelijk ook de aanmaak van resolvine E1, waardoor een belangrijke groep ontstekingsremmende stoffen wordt geremd.[8]

[bewerken]Hersenfuncties

Het zenuwstelsel heeft van alle weefsels in het lichaam het hoogste vetpercentage. Volgens dr. David Horrobin, een pionier in het onderzoek naar essentiële vetzuren, bestaat ongeveer 8% van de hersenen uit omega-3-vetzuren. Met name DHA wordt aldaar ingebouwd in fosfolipidenmembranen en in de myelineschede rondom zenuwcellen. Om deze reden worden omega-3-vetzuren bij diverse psychische aandoeningen ingezet:[9][10][11]

Agressie
Niet alleen muizen, maar ook mensen lijken gevoelig voor omega-3-vetzuurinname in verband met agressie.[12] Het blijkt dat moord vaker voorkomt bij mensen die weinig omega-3-vetzuren eten. Lage bloedwaarden van deze vetzuren worden vaak gezien bij mensen die voor openbare geweldpleging op de bon zijn geslingerd. Door middel van jarenlange inname van omega-3-vetzuren neemt agressie echter af.[13] Twee studies hebben een positief effect van omega-3-vetzuren op de impulscontrole/agressie aangetoond.[14]
Klinische depressie
De Omega-3-vetzuurcommissie van de American Psychiatric Association (APA) heeft de studies naar de potentiële gunstige effecten van omega-3-vetzuren geanalyseerd en komt tot de conclusie dat ze een gunstig effect op depressies hebben.[14]
Bipolaire stoornis
Een onderzoek van Andrew L. Stoll en collega's van de Harvard Universiteit